Болашақ мемлекеттің Конституциялық сипаты
Кез келген мемлекеттің орнықты дамуы ең алдымен оның заңдық негіздерінің беріктігіне сүйенеді. Конституция елдегі билік жүйесінің ұйымдастырылуын, қоғамдық қатынастардың негізгі қағидаларын және мемлекеттің даму басымдықтарын белгілейді. Сондықтан Ата Заңның рөлін тек құқықтық ережелермен шектемей, елдің бүгінгі қажеттіліктері мен келешектегі мақсаттарын байланыстыратын маңызды құжат ретінде бағалау қажет.
Негізгі заң азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын бекітіп, мемлекеттік органдардың өкілеттіктері мен жауапкершілігін айқындайды. Сонымен бірге мемлекет пен қоғам арасындағы қарым-қатынастың құқықтық шекарасын белгілейді. Мұндай тәртіп қоғамдық тұрақтылықты сақтауға, азаматтардың өз құқықтарын жүзеге асыруына және елдің қоғамдық-саяси өміріне белсенді қатысуына жағдай жасайды. Өз құқықтары мен міндеттерін түсінетін азаматтардың болуы құқықтық мемлекеттің дамуына ықпал етеді.
Қазіргі кезеңде мемлекеттер технологиялық жаңалықтар, цифрлық қызметтердің кеңеюі, жасанды интеллектінің дамуы және экономикадағы өзгерістер сияқты жаңа сын-қатерлерге тап болуда. Осы жағдайларда конституциялық қағидаттардың маңызы арта түседі. Себебі жаңару үдерістері адам құқықтарын қорғау, заң талаптарын сақтау және қоғамдағы келісімді нығайту бағыттарымен қатар жүруі тиіс. Технологияның дамуы да, ең алдымен, адамдардың өмір сапасын жақсартуға және олардың қауіпсіздігін қамтамасыз етуге қызмет етуі керек.
Мемлекеттің тиімді жұмыс істеуі билік органдары мен азаматтардың жауапкершілігіне де байланысты. Мемлекеттік құрылымдар заң аясында әрекет етіп, халықтың мүддесін ескеруге тиіс. Азаматтар да өз құқықтарын пайдаланумен қатар, заңда көзделген міндеттерін орындап, қоғамдық тәртіпті сақтауға үлес қосады. Демек, заңға құрмет – тек мемлекеттік органдардың қызметіне қойылатын талап емес, қоғамның барлық мүшесіне ортақ қағида.
Бұл бағытта құқықтық білім мен мәдениетті қалыптастыру, әсіресе жас ұрпақ үшін маңызды. Конституцияның мазмұнын білетін жастар өз құқықтарын қорғауды меңгеріп қана қоймай, айналасындағы адамдардың құқықтары мен бостандықтарына құрметпен қарауды үйренеді. Заңды түсіну, қоғамдық тәртіпті сақтау және азаматтық жауапкершілікті сезіну осылайша күнделікті өмірдің бір бөлігіне айналады. Сондықтан құқықтық сауаттылықты ерте жастан дамыту елдің ұзақ мерзімді тұрақтылығына ықпал ететін маңызды бағыттардың бірі болып саналады.
Қазақстанның даму деңгейін тек экономикалық өсім немесе әлеуметтік көрсеткіштер арқылы бағалау жеткіліксіз. Елдің болашағы қоғамдағы әділеттілікке, заңның бәріне бірдей қолданылуына, адам құқықтарының қорғалуына және мемлекеттік басқарудың ашықтығы мен жауапкершілігіне де тәуелді. Осындай құндылықтар азаматтардың мемлекетке деген сенімін нығайтып, қоғамдық келісімді сақтауға негіз болады.
Конституцияның маңызы да осында: ол мемлекеттік жүйенің құрылымын айқындаумен қатар, қоғам ұстануға тиіс негізгі құқықтық бағдарларды белгілейді. Оның қағидаттары мемлекеттік органдардың шешімдерінде де, азаматтардың күнделікті әрекеттерінде де көрініс табуы қажет.
Ата Заңды құрметтеу оның баптарын білумен ғана шектелмейді. Оның мәнін түсіну, өз құқықтарыңды білу, өзгелердің бостандықтарын сыйлау және заң талаптарын сақтау да маңызды. Құқықтық санасы қалыптасқан, азаматтық жауапкершілігі жоғары қоғам өзгерістерге бейімделіп, елдің тұрақты әрі ұзақ мерзімді дамуына берік негіз қалайды.