Конституция – кез келген мемлекеттің саяси-құқықтық жүйесінің негізін айқындайтын басты құжат. Онда мемлекеттік биліктің құрылымы, азаматтардың құқықтары мен міндеттері ғана емес, елдегі негізгі мемлекеттік институттардың мәртебесі де белгіленеді. Соның бірі – Қазақстан Республикасының Президенті институты.

Қазақстан Республикасы Конституциясының 46-бабы Президенттің мәртебесіне қатысты маңызды конституциялық нормаларды бекітеді. Аталған бапқа сәйкес, Президенттің абыройы мен қадір-қасиетіне қол сұғылмайды. Сондай-ақ оның мәртебесі мен өкілеттігіне байланысты бірқатар құқықтық кепілдіктер қарастырылған.

Бұл норманың мәнін тек Президенттің жеке тұлғасына қатысты мәселе ретінде қарастыру жеткіліксіз. Өйткені мемлекет басшысының конституциялық мәртебесі тұтастай мемлекеттік басқару жүйесінің тұрақтылығымен байланысты. Президент – мемлекет басшысы, елдің ішкі және сыртқы саясатының негізгі бағыттарын айқындайтын жоғары лауазымды тұлға. Сондықтан оның қызметінің құқықтық негіздерін Конституция деңгейінде бекіту мемлекеттік институттардың тұрақты жұмыс істеуіне жағдай жасайды.

46-бапта Президент пен оның отбасы мүшелерінің қауіпсіздігіне қатысты да маңызды ережелер бар. Президенттің отбасы мүшелерінің мәртебесі мен кепілдіктері заңмен реттеледі. Бұл да мемлекет басшысының қызметімен байланысты ерекше жағдайларды құқықтық тұрғыдан қамтамасыз етудің бір көрінісі.

Сонымен бірге Конституциядағы кез келген құқықтық норма белгілі бір жүйенің құрамдас бөлігі екенін ескеру қажет. Президенттің мәртебесі де басқа мемлекеттік билік институттарынан бөлек қаралмайды. Қазақстандағы билік тармақтарының өзара іс-қимылы, олардың өкілеттіктері мен жауапкершілігі Конституцияда белгіленген қағидаттарға негізделеді.

Президенттің конституциялық мәртебесін айқындайтын нормалардың болуы мемлекеттік биліктің сабақтастығы мен тұрақтылығын қамтамасыз етуге бағытталған. Себебі мемлекет басшысының өкілеттігі тек саяси шешімдер қабылдаумен шектелмейді. Президенттің қызметі мемлекеттің халықаралық аренадағы өкілдігіне, ішкі саяси тұрақтылыққа, мемлекеттік басқару жүйесінің тиімділігіне және елдің стратегиялық даму бағыттарына тікелей байланысты.

Осы тұрғыдан алғанда, Конституцияның 46-бабының маңызы – Президентке ерекше мәртебе беру ғана емес, мемлекет басшысының қызметіне қатысты құқықтық кепілдіктерді нақты белгілеуінде. Мұндай нормалар мемлекеттік институттардың заң шеңберінде жұмыс істеуін қамтамасыз ететін конституциялық жүйенің бір бөлігі саналады.

Бүгінде қоғамдағы құқықтық мәдениетті арттыру үшін Конституциядағы баптардың мазмұнын білу маңызды. Өйткені Ата заңдағы әрбір норма мемлекеттің құқықтық құрылымының белгілі бір қырын көрсетеді. Азамат Конституцияда өзінің құқықтары мен міндеттері ғана емес, мемлекеттік органдардың мәртебесі мен жауапкершілігі де белгіленгенін түсінуі қажет.

Конституцияның 46-бабы да осы тұрғыдан маңызды. Ол Қазақстан Президентінің конституциялық мәртебесін құқықтық тұрғыдан бекітіп, мемлекет басшысының абыройы мен қадір-қасиетінің қорғалуына кепілдік береді. Ал бұл, өз кезегінде, Қазақстандағы мемлекеттік билік жүйесінің тұрақтылығы мен заң үстемдігін қамтамасыз ететін жалпы конституциялық қағидаттармен сабақтас.