Жерсеріктер пайдаланылмай жатқан жерлерді анықтауға көмектессе, цифрлық платформалар мемлекеттік қолдау шараларын алуды жеңілдетеді, ал жасанды интеллект өндірісті дәлірек жоспарлауға мүмкіндік береді. Қазақстанның агроөнеркәсіптік кешені цифрлық трансформацияның жаңа кезеңіне қадам басуда. Енді деректер жер ресурстарын басқарудың, өндірістік үдерістерді бақылаудың және саланың тиімділігін арттырудың негізгі тетігіне айналып келеді.

Ауа райына, топырақтың жай-күйіне және су ресурстарының қолжетімділігіне тәуелді ауыл шаруашылығы үшін уақтылы әрі сенімді ақпараттың маңызы зор. Ол ықтимал тәуекелдерді ертерек анықтауға, ресурстарды ұтымды бөлуге және мемлекеттік қолдау шараларының нәтижелілігін бағалауға мүмкіндік береді. Ендігі міндет — жекелеген цифрлық шешімдерді мемлекетке де, ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілерге де нақты пайда әкелетін бірыңғай жүйеге біріктіру.

Цифрландырудың ең маңызды бағыттарының бірі — мемлекеттік қызметтерді электрондық форматқа көшіру. Ауыл шаруашылығы вице-министрі Таласбек Қанафиннің айтуынша, ведомство көрсететін 80 мемлекеттік қызметтің 75-і, яғни 94 пайызы онлайн қолжетімді.

Gosagro.kz платформасы арқылы мемлекеттік қолдау шараларының 20 бағыты бойынша өтінім беруге болады. Қазіргі уақытта платформада 200 мың пайдаланушы тіркелген. Цифрлық платформаға көшу ауыл шаруашылығы өндірушілеріне 1 миллиард теңгеден астам қаражат үнемдеуге мүмкіндік берген.

Электрондық кезек, күту тізімдері және мәліметтерді автоматты түрде тексеру рәсімдердің ашықтығын арттырады. Дегенмен мемлекеттік қызметтерді электрондық форматқа көшіру бюрократияны өздігінен толық жоя алмайды. Егер фермер мемлекеттік дерекқорларда бұрыннан бар құжаттарды қайта тапсыруға мәжбүр болса, әкімшілік жүктеме азаймайды.

Сондықтан келесі кезеңде ақпараттық жүйелерді өзара ықпалдастырып, олардың арасында деректердің автоматты алмасуын қамтамасыз ету қажет. Бұл артық қағазбастылықты қысқартып, өтінімдерді қарау мерзімін жеделдетуге және мемлекеттік қолдау көрсету кезінде негізді шешімдер қабылдауға мүмкіндік береді. Нәтижесінде шаруалар өндірісті дамытуға көбірек уақыт бөле алады, ал мемлекет бөлінген қаражаттың тиімділігін бағалаудың қосымша тетіктеріне ие болады.

Жер ресурстары — ауыл шаруашылығының негізгі байлықтарының бірі. Цифрлық мониторинг жердің пайдаланылуын бақылауды жетілдіруге және ерекше назар аударуды қажет ететін учаскелерді жедел анықтауға мүмкіндік береді.

2026 жылы JerInSpectr жүйесі арқылы жерлерді қашықтан мониторингтеу аясында жалпы ауданы 8,3 миллион гектарды құрайтын 18 мыңнан астам карточка қалыптастырылған. Оның ішінде 9 132-сі жайылымдық алқаптарға, ал 8 951-і егістік жерлерге қатысты. Мониторинг 17 облыстағы 188 ауданды қамтыған.

Жерсеріктік суреттер әрбір учаскеге барып тексеру жүргізбей-ақ, ауқымды аумақтарды талдауға мүмкіндік береді. Бұл ықтимал проблемаларды анықтап, бақылау іс-шараларын ең қажет жерлерге бағыттауға көмектеседі.

Сонымен қатар қашықтан мониторинг жүргізу жерді толыққанды тексерудің орнын баспайды. Жердің пайдаланылуын бағалау кезінде маусымдық ерекшеліктерді, жауын-шашын мөлшерін, топырақтың жай-күйін және шаруашылық жүргізу ерекшеліктерін ескеру қажет. Цифрлық деректер шешім қабылдаудың жалғыз өлшемі емес, қосымша талдау жүргізуге негіз болуы тиіс.

Алдағы уақытта мұндай құралдар жер ресурстарын жүйелі басқаруға және ауыл шаруашылығы алқаптарының нақты қалай пайдаланылып жатқанын дәлірек бағалауға мүмкіндік береді.

Мал шаруашылығында цифрландыру мал басын есепке алуға, жануарлардың орын ауыстыруын бақылауға және ветеринариялық қызмет көрсетуді жетілдіруге көмектеседі. Ауыл шаруашылығы жануарларын бірдейлендірудің ақпараттық жүйесінде ірі және ұсақ малдың, сондай-ақ жылқының жалпы саны шамамен 39,6 миллион басқа жеткен.

Бұл инфрақұрылымды TortTulik мобильді қосымшасы мен ветеринария мамандарына арналған, әзірленіп жатқан жасанды интеллект негізіндегі көмекші толықтырады. Балық шаруашылығында eFish жүйесі қолданылады. Ал өсімдік шаруашылығында өнімнің қадағалануын қамтамасыз ететін ИСПР ақпараттық жүйесі әзірленіп жатыр. Жобаны аяқтау 2027 жылдың соңына жоспарланған.

Аталған шешімдер есепке алу деректерінің нақтылығын арттыруға және өндірістік үдерістердің ашықтығын қамтамасыз етуге бағытталған. Болашақта өнімнің бүкіл өндірістік тізбек бойындағы қозғалысын қадағалау мүмкіндігі қазақстандық тауарлардың сыртқы нарықтардағы бәсекелік артықшылықтарының біріне айналуы ықтимал. Өйткені халықаралық нарықтарда өнімнің шығу тегін растау және қауіпсіздік талаптарына сәйкестігін дәлелдеу барған сайын маңызды болып келеді.

Цифрлық трансформация мемлекеттік платформалар деңгейінде ғана емес, тікелей шаруашылықтардың өзінде де жүзеге асып жатыр. Топырақ ылғалдылығын өлшейтін датчиктер, метеостанциялар, ұшқышсыз ұшу аппараттары мен жерсеріктік суреттер егістіктің жай-күйін бағалауға, тәуекелдерді анықтауға және агротехникалық жұмыстарды түзетуге мүмкіндік береді.

Дәлме-дәл егіншілік әрбір учаскенің ерекшелігін ескеріп, су, тыңайтқыштар мен өсімдіктерді қорғау құралдарын ұтымды пайдалануға жол ашады. Мал шаруашылығында роботтандырылған сүт-тауарлы фермалар мен мониторинг жүйелері бірқатар өндірістік операцияны автоматтандырып, жануарлардың жай-күйін бақылауға көмектеседі. Ал жасанды интеллект өндірісті жоспарлаудың жаңа мүмкіндіктерін ашады.

Сонымен бірге мұндай технологияларды енгізу инвестицияны, техникалық қызмет көрсетуді, тұрақты байланыс инфрақұрылымын және білікті мамандарды қажет етеді. Вице-министрдің айтуынша, саланың өкілдері бұл қажеттілікті жақсы түсінеді. Қазіргі заманғы технологиялық шешімдерді ірі агрохолдингтер ғана емес, шағын шаруашылықтар да кеңінен қолдана бастаған.

Цифрландырудың келесі кезеңі Digital Agro Platform платформасын және Smart Data Agro талдамалық деректер қоймасын дамытуға байланысты. Олардың негізгі мақсаты — мемлекеттік ақпараттық жүйелердегі мәліметтерді біріктіріп, агроөнеркәсіптік кешенді кешенді түрде талдауға негіз қалыптастыру.

Жер ресурстары, мал шаруашылығы, мемлекеттік қолдау және өндірістік қызмет туралы мәліметтерді өзара салыстыру сәйкессіздіктерді анықтауға, ауыл шаруашылығы өндірушілерінің қажеттіліктерін дәлірек бағалауға және мемлекеттік саясатты жетілдіруге мүмкіндік береді.

«Агроөнеркәсіптік кешенді цифрлық трансформациялау дегеніміз — саланы деректерге сүйене отырып басқару жүйесіне көшу. Мұнда технологиялар неғұрлым негізделген шешімдер қабылдауға, ресурстарды тиімді пайдалануға және ауыл шаруашылығының тұрақтылығын арттыруға көмектеседі. Ең бастысы, цифрлық шешімдер мемлекетке де, әрбір ауыл шаруашылығы тауарын өндірушіге де нақты пайда әкеліп, еліміздің аграрлық секторының дамуы мен бәсекеге қабілеттілігін арттыруға ықпал етуі керек», — деді Таласбек Қанафин.