Әр адамға тең құқық, баршаға ортақ заң. Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясындағы 16-бап азаматтардың құқықтық теңдігін қамтамасыз етуге және кез келген нысандағы кемсітушілікке жол бермеуге бағытталған. Бұл норма қоғамдағы әр адамның заң алдындағы мәртебесін айқындап, оның әлеуметтік жағдайына, ұлтына, тіліне немесе діни көзқарасына қарамастан, құқықтарының тең қорғалуын көздейді.

Ата Заңның 16-бабы екі негізгі қағиданы қамтиды. Біріншісі – заң мен сот алдында барлығының тең болуы. Екіншісі – адамның шығу тегіне, әлеуметтік, лауазымдық және мүліктік жағдайына, жынысына, нәсіліне, ұлтына, тіліне, діни көзқарасына, нанымына, тұрғылықты жеріне немесе өзге де мән-жайларға байланысты кемсітуге тыйым салу.

Бұл талаптар Қазақстан азаматтарына ғана емес, ел аумағында тұратын немесе уақытша жүрген шетел азаматтары мен азаматтығы жоқ адамдарға да қатысты. Яғни, адамның қоғамдағы орны, атқаратын қызметі, материалдық жағдайы немесе жеке ұстанымы оның заң алдындағы теңдігіне әсер етпеуге тиіс.

Заң алдында теңдік қағидаты әрбір адамның құқығы бірдей құрметтеліп, құқықтық мәселелер заң талаптарына сәйкес қаралуы керектігін білдіреді. Азаматтың лауазымы мен әлеуметтік мәртебесі оның құқықтары мен міндеттерін бағалауда артықшылық беретін өлшем болмауы қажет. Сол сияқты адамның тұрғылықты жері, тілі немесе нанымы да оны қоғамнан шеттетуге негіз бола алмайды.

Ал кемсітушілікке жол бермеу қағидаты қоғамдағы өзара құрмет пен тең мүмкіндіктердің маңызын айқындайды. Әр адамның жеке ерекшелігіне қарамастан, оның құқықтары заңмен қорғалуға тиіс. Бұл ретте теңдік барлығына бірдей құқықтық өлшемдердің қолданылуын білдіреді. Алайда нақты құқықтық жағдайлар заңда көзделген тәртіппен қаралады.

Ата Заңда бекітілген бұл қағидалардың күнделікті өмірдегі маңызы зор. Ол мемлекеттік органдардың қызметінде, сот төрелігін жүзеге асыруда және азаматтармен қарым-қатынаста заң талаптарын басшылыққа алудың қажеттігін көрсетеді. Сонымен бірге әрбір адамның өз құқығын білуіне, заңды мүддесін қорғауына және өзге адамдардың құқықтарын құрметтеуіне негіз қалайды.

Құқықтық мемлекетте заңның беделі оның баршаға ортақ болуымен өлшенеді. Ал әділдік – адамның кім екеніне емес, нақты жағдай мен заң талаптарына сүйене отырып шешім қабылдаудан көрінеді. Сондықтан заң мен сот алдындағы теңдік қағидаты тек құқықтық нормамен шектелмей, қоғамның құқықтық мәдениетін қалыптастыруда да маңызды орын алады.

Ата Заңның 16-бабы әр адамның құқығын құрметтеуге, кемсітушілікке жол бермеуге және заң үстемдігін қамтамасыз етуге бағытталған. Бұл – қоғамдағы әділ қарым-қатынастың, азаматтардың өзара сыйластығының және құқықтық тәртіптің негізгі шарттарының бірі.